Journal of Studies in Applied Language

fa بازنمایی شناختی مفهوم طمع در ضرب‌المثل‌های فارسی و مصری بر اساس چارچوب دستور شناختی لانگاکر Cognitive Representation of the Concept of Greed in Persian and Egyptian Proverbs: A Langackerian Cognitive Grammar Perspective [In Persian] پژوهش‌های زبانی Linguistic research پژوهشي Research <div dir="rtl" style="text-align: justify;">ضرب‌المثل‌ها یکی از بنیادی‌ترین شاخه‌های ادبیات عامیانه‌اند و به‌عنوان واحدهای زبانی کوتاه، فشرده و استعاری، حامل ذخایر عمیق فرهنگی، اجتماعی و اخلاقی ملت‌ها هستند. مثل نه‌تنها بازتابی از ذهنیت و نگرش‌های اخلاقی جامعه‌ است، بلکه نقشی تعیین‌کننده در شکل‌دهی به الگوهای فکری و تربیتی دارد. از این‌رو، مطالعهٔ علمی ضرب‌المثل‌ها می‌تواند ابزاری مؤثر برای شناخت جهان‌بینی و نظام ارزشی نهفته در زبان هر فرهنگ باشد.  پژوهش حاضر با رویکردی تطبیقی و در چارچوب "دستور شناختی لانگاکر" (۱۳۹۷) به بررسی بازنمایی مفهوم «طمع» در میان ضرب‌المثل‌های فارسی و مصری می‌پردازد. زبان را بخشی از فرایند شناخت انسان تلقی می‌کند و ارتباطی بنیادی میان "صورت زبانی، معنا و تجربهٔ ذهنی" برقرار می‌سازد. این نظریه بر سه مؤلفهٔ اصلی یعنی نمایه‌سازی شناختی ، طرحوارهٔ مفهومی (الگوی بازنمایی ذهنی) و وجه‌نمایی استوار است. به‌کارگیری این مؤلفه‌ها در بررسی ضرب‌المثل‌ها کمک می‌کند تا لایه‌های مفهومی پنهان در ساخت‌های زبانی و استعاری آشکار شود و رابطهٔ میان زبان، شناخت و فرهنگ به‌صورت نظام‌مند تبیین گردد. منابع ضرب‌المثل‌های مصری از کتاب "الأمثال العامیه" اثر احمد تیمور باشا انتخاب شده است. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی و تطبیقی است. نتایج نشان می‌دهد که در ضرب‌المثل‌های فارسی، طمع بر اساس "طرحوارهٔ علّت–نتیجهٔ اخلاقی مستقیم" و با تأکید بر وجه‌نمایی هنجاری و ارزش‌داورانه بازنمایی می‌گردد؛ در این فرهنگ، مسئلهٔ طمع بیشتر در قالب "نصیحت اخلاقی و اندرز" مطرح می‌شود. در مقابل، ضرب‌المثل‌های مصری، طمع را به‌صورت "تصویرسازی شناختی و رفتاری" بازنمایی می‌کنند که در آن مفاهیم از طریق استعاره‌های حسی چون «شکارچی–طعمه»، «ظرفیت–پرشدگی ناممکن» و «حرکت–فرجام» منتقل می‌گردد.  در فرهنگ فارسی، بازنمایی طمع گرایش به "اخلاق‌محوری انتزاعی و داوری ارزشی" دارد، حال آن‌که فرهنگ مصری بر "تجربهٔ جسمانی، شهودی و زیست‌محور" تمرکز دارد. هر دو فرهنگ، طمع را منشأ سقوط و نابودی معرفی می‌کنند، اما مسیر شناختی انتقال معنا در فارسی مبتنی بر عقلانیت اخلاقی و در مصری بر عینیّت رفتاری است.</div> <div style="text-align: justify;">Proverbs constitute one of the fundamental branches of folk literature and, as concise, metaphorical linguistic units, they embody the deep cultural, social, and moral repositories of nations. A proverb not only reflects the collective mindset and ethical attitudes of a society but also plays a decisive role in shaping its cognitive and pedagogical patterns. Hence, the scientific study of proverbs serves as an effective means of understanding the worldview and value systems encoded within a language and its culture. The present study adopts a comparative approach within the framework of Langacker’s Cognitive Grammar to explore the cognitive representation of the concept of greed in Persian and Egyptian proverbs. This theoretical model conceives language as part of the human cognitive process, establishing a fundamental relation among linguistic form, meaning, and mental experience. It rests upon three central components—cognitive profiling, conceptual schema (mental representation pattern), and subjective construal. Applying these elements to the analysis of proverbs allows for unveiling the hidden conceptual layers embedded in linguistic and metaphorical structures and provides a systematic explanation of the interrelation among language, cognition, and culture. The Egyptian proverb corpus has been selected from Al-Amthāl al-ʿĀmmiyya by Ahmad Taymur Pasha. The research method is descriptive–analytical and comparative. Findings indicate that, in Persian proverbs, the notion of greed is represented through a direct moral cause–effect schema, emphasizing normative and evaluative construal; greed in this cultural context predominantly appears as a form of moral counsel and admonition. Conversely, Egyptian proverbs depict greed through cognitive and behavioral imagery, conveying concepts via sensory metaphors such as hunter–prey, capacity–impossible fullness, and movement–consequence. In the Persian tradition, the representation of greed tends toward abstract moral rationality and evaluative judgment, whereas the Egyptian tradition highlights embodied, experiential, and intuitive cognition. Both cultures portray greed as a source of downfall and destruction, yet the cognitive pathways of meaning construction differ—being ethically rational in Persian and behaviorally concrete in Egyptian cultural discourse.  </div> ضرب‌المثل‌های فارسی, ضرب‌المثل‌های مصری, مفهوم شناسی طمع, دستور شناختی لانگاکر Persian Proverbs, Egyptian Proverbs, Cognitive Semantics of Greed, Langacker’s Cognitive Grammar 99 125 http://jsal.ierf.ir/browse.php?a_code=A-10-186-5&slc_lang=fa&sid=1 Mahdi Naseri مهدی ناصری Mahdinaseri23@yahoo.com 10031947532846001198 10031947532846001198 No Associate Professor and Faculty Member, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, University of Qom, Qom, Iran دانشیار و عضو هیأت علمی گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه قم، قم، ایران Hossein Taktabar Firouzjaei حسین تک‌تبار فیروزجائی h.taktabar.qom.ac.ir 10031947532846001199 10031947532846001199 No Associate Professor and Faculty Member, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, University of Qom, Qom, Iran دانشیار و عضو هیأت علمی گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه قم، قم، ایران Tahereh Ostovan طاهره استوان ostovantahereh@gmail.com 10031947532846001200 0009-0005-6155-0641 Yes PhD Candidate in Arabic Language and Literature, Faculty of Theology, University of Tehran (Farabi Campus), Qom, Iran دانشجوی دکتری رشته زبان و ادبیات عربی، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران (پردیس فارابی)، قم، ایران Zahra Ahmadzadeh Qomi زهرا احمدزاده قمی z.ahmadzadeh76@gmail.com 10031947532846001201 0009-0005-7044-4170 No PhD Candidate in Arabic Language and Literature, Faculty of Theology, University of Tehran (Farabi Campus), Qom, Iran کارشناسی ارشد مترجمی عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه قم، قم، ایران