fa کاربردشناسی جوک سیاسی در دوران گلاسنوست (۱۹۸۶–۱۹۹۱): استلزام مکالمه‌ای و کنش گفتار غیرمستقیم پژوهش‌های زبانی Linguistic research پژوهشي Research <div dir="rtl" style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-family:nasimYW;"><span style="font-size:14px;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span lang="FA">جوک‌های سیاسی در نظام‌های گفتمانی تحت سانسور، با وجود ساختار زبانی فشرده و موقعیتی، کارکردی فراتر از سرگرمی صرف می‌یابند و در مرز میان بیان و سکوت شکل می‌گیرند. در دوران گلاسنوست (۱۹۸۶&ndash;۱۹۹۱)، تعدیل نسبی محدودیت‌های گفتمانی موجب شد طنز سیاسی به فضایی برای بازآرایی روابط قدرت میان گوینده، شنونده و نهاد ایدئولوژیک تبدیل شود. این پژوهش با هدف تبیین سازوکارهای زبانی‌ای انجام شده که جوک سیاسی از طریق آن‌ها معنای انتقادی را به‌صورت غیرمستقیم تولید و منتقل می‌کند، بدون آنکه گوینده مسئولیت گفتمانی مستقیم آن را بر عهده بگیرد. چارچوب اصلی تحلیل، اصل همکاری و استلزام مکالمه‌ای گرایس و نظریه کنش گفتار سرل است؛ چارچوب ایدئولوژی‌گفتمان ون دایک در مقام سطحی تفسیری و کلان‌تر به کار رفته تا یافته‌های خرد کاربردشناختی را به بازنمایی‌های قدرت پیوند دهد. پیکره پژوهش شامل بیست‌وهشت جوک سیاسی این دوره است که بر پایه پنج معیار هم‌زمان (از جمله تعلق به بازه زمانی گلاسنوست، محتوای سیاسی مستقیم، و ثبت در منبع علمی معتبر) از منابع آرشیوی و علمی گزینش شده‌اند؛ محدودیت اصلی این پیکره، اتکای آن به جوک‌های ثبت‌شده در منابع مکتوب انگلیسی‌زبان و پوشش نسبتاً محدود منابع پژوهشی روسی‌زبان است. تحلیل نشان می‌دهد که نقض هدفمند مؤلفه‌های کیفیت و ربط در اصل همکاری، استلزام‌های مکالمه‌ای را شکل می‌دهد که بار انتقادی جوک را بدون بیان مستقیم آن منتقل می‌کنند. کنش‌های گفتاری در این جوک‌ها عمدتاً به‌صورت غیرمستقیم عمل می‌کنند و میان نیروی انجامی ظاهری و نیروی واقعی فاصله‌ای ایجاد می‌کنند که گوینده را در برابر مسئولیت‌پذیری گفتمانی محافظت می‌کند. بافت سیاسی‌اجتماعی نقشی تعیین‌کننده در فعال‌سازی این استلزام‌ها دارد و معنا تنها در تعامل میان متن و دانش مشترک شنوندگان از وضعیت ایدئولوژیک حاکم بازسازی می‌شود. در موارد محدودی، این جوک‌ها هم‌زمان با مقاومت، بخشی از مفروضات ایدئولوژیک مسلط را نیز بازتولید می‌کنند؛ یافته‌ای که در بخش بحث با مصادیق مشخص پیگیری می‌شود. نوآوری پژوهش در بازتعریف جوک سیاسی به‌مثابه داده زبانی، به‌جای سند تاریخی، و در تلفیق نظام‌مند این سه سنت نظری بر پیکره‌ای واحد نهفته است؛ رویکردی که در پژوهش‌های پیشین این حوزه کمتر به‌صورت یکپارچه دنبال شده است.</span></span></span></span></span></span></div> <div dir="rtl"><div aria-label="Page Break" class="cke_pagebreak" contenteditable="false" data-cke-display-name="pagebreak" data-cke-pagebreak="1" style="page-break-after:always" title="Page Break"></div></div> <p lang="en" style="text-align: justify;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:Times New Roman;"><span style="line-height:2;">In censored discursive regimes, political jokes&mdash;despite their compressed linguistic and situational structure&mdash;transcend mere entertainment, operating at the threshold between articulation and silence. During the Glasnost era (1986&ndash;1991), the relative easing of discursive constraints transformed political humor into a vehicle for renegotiating power dynamics among the speaker, the hearer, and the ideological establishment. This study investigates the linguistic mechanisms through which political jokes generate and convey critical meaning indirectly, thereby immunizing the speaker against direct discursive accountability. The analytical framework synthesizes Grice&rsquo;s Cooperative Principle and Conversational Implicature with Searle&rsquo;s Speech Act Theory; van Dijk&rsquo;s discourse-ideology framework is subsequently deployed at a macro-interpretive level to map micro-pragmatic findings onto representations of power.&nbsp;The corpus comprises twenty-eight political jokes from this period, selected from archival and scholarly sources based on five concurrent criteria (including temporal alignment with the Glasnost period, explicit political content, and documentation in peer-reviewed scholarship). A key limitation of the corpus lies in its reliance on jokes documented in English-language publications, with comparatively limited coverage of Russian-language scholarship.&nbsp;The findings indicate that the calculated flouting of the maxims of Quality and Relation generates conversational implicatures that convey critical force without explicit assertion. Speech acts within these jokes operate predominantly through indirect modes, creating a deliberate divergence between the surface (apparent) and the actual illocutionary forces, which shields the speaker from discursive liability. The sociopolitical context plays a constitutive role in triggering these implicatures; meaning is reconstructed solely through the dynamic interaction between the text and the interlocutors&rsquo; shared background knowledge of the prevailing ideological milieu. Notably, in select instances, the jokes simultaneously resist and reproduce certain dominant ideological presuppositions&mdash;a finding elaborated with empirical examples in the discussion.&nbsp;The primary contribution of this study lies in conceptualizing the political joke as empirical linguistic data rather than mere historical artifact, as well as systematically integrating these three theoretical traditions within a unified corpus&mdash;an integrative approach hitherto scarce in the existing literature.</span></span></span></p> کاربردشناسی زبان,تحلیل گفتمان انتقادی,طنز سیاسی, عصر گلاسنوست,استلزام مکالمه‌ای,کنش گفتار غیرمستقیم Pragmatics, Critical Discourse Analysis, Political Humor, Glasnost Era, Conversational Implicature, Indirect Speech Acts 0 0 http://jsal.ierf.ir/browse.php?a_code=A-10-290-1&slc_lang=fa&sid=1 Fatemeh Motamedisedeh فاطمه معتمدی سده fatemehmtmd1997@gmail.com 10031947532846001402 10031947532846001402 Yes MA Student in Russian Studies, Department of Russian Studies, Faculty of World Studies, University of Tehran, Tehran, Iran کارشناسی ارشد رشته مطالعات روسیه، دانشکده مطالعات جهان، دانشگاه تهران، تهران، ایران Bahram Amirahmadian بهرام امیراحمدیان bahram1329@gmail.com 10031947532846001403 0009-0000-0184-8335 No Assistant Professor of Russian, Central Asian and Caucasus Studies, Faculty of World Studies, University of Tehran, Tehran, Iran استادیار مطالعات روسیه، آسیای مرکزی و قفقاز، دانشکده مطالعات جهان، دانشگاه تهران، تهران، ایران