Journal of Studies in Applied Language

fa تحلیل تطبیقی معادل‌های فارسی واژه «فرقان» در قرآن کریم بر پایه نظریه هم‌ارزی یوجین نایدا A Comparative Analysis of Persian Equivalents for the Term “Furqan” in the Holy Quran Based on Eugene Nida’s Equivalence Theory پژوهش‌های زبانی Linguistic research پژوهشي Research <div dir="rtl" style="text-align: justify;">واژه «فرقان» به‌عنوان یکی از اصطلاحات محوری و چندبعدی قرآن کریم، در هفت آیه (شش بار به‌صورت معرفه و یک بار به‌شکل نکره) به‌کار رفته و متناسب با بافت نزول و سیاق آیات، دلالت‌های معنایی متعددی نظیر قرآن مجید، تورات، معجزات، آیات محکمات، حجت و برهان، و نیز نصرت و غلبه در یوم‌الفرقان (غزوه بدر) یافته است. وجود این چندمعنایی و لایه‌های ژرف معناشناختی، فرایند برگردان این واژه به زبان مقصد را با چالش‌های نظری و کاربردی عمده‌ای مواجه ساخته است. پژوهش حاضر با هدف کشف میزان کارآمدی، وفاداری مفهومی و رسایی بیانیِ مترجمان، به تحلیل و ارزیابی تطبیقی معادل‌های برگزیده برای واژه «فرقان» پرداخته است. چارچوب نظری این پژوهش بر نظریه هم‌ارزی ترجمه یوجین نایدا استوار است که بر دو قطب اصلی «هم‌ارزی صوری» (تأکید بر ساختار لفظی و صورت نحوی-واژگانی زبان مبدأ) و «هم‌ارزی پویا» (تأکید بر کارکرد پیام و ایجاد اثر مشابه در ذهن مخاطب زبان مقصد) تمرکز دارد. این مطالعه با روش توصیفی-تحلیلی، پیکره‌ای از ترجمه‌های شاخص کهن (شامل ترجمه تفسیر طبری، روض‌الجنان ابوالفتوح رازی و کشف‌الاسرار میبدی) و دوره‌های میانی و معاصر (نظیر شاه ولی‌الله دهلوی، شیخ‌الهند، فیض‌الاسلام، الهی قمشه‌ای، شعرانی، معزی، آیتی و فولادوند) را در بافت تمامی آیاتِ دربردارنده این واژه واکاوی کرده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مترجمان در مواجهه با واژه «فرقان» سه رویکرد متفاوت در پیش گرفته‌اند: نخست، وام‌گیری و بازتولید عین واژه بدون معادل‌سازی فارسی، که رویکردی ساخت‌محور است و دریافتِ معنایی مخاطب ناآشنا با اصطلاحات قرآنی را با ابهام مواجه می‌سازد؛ دوم، ترجمه‌های کلمه‌به‌کلمه و هم‌ارزی صوری محض (مانند «جدا کردن» یا «شکافتن») که کارکرد هدایتی و دلالت اصطلاحی واژه را مخدوش می‌سازد؛ و سوم، تلاش برای ایجاد هم‌ارزی پویا از طریق ارائه معادل‌های تبیینی و ترکیبی همچون «جداکننده حق از باطل»، «قوه تمیز» و «حجت». نتایج ارزیابی حاکی از آن است که انجماد بر هم‌ارزی صوری سبب تنزل ظرفیت معنایی متن شده و در نقطه مقابل، اتکای صرف به تأویل‌های شخصی به گسست از متن اصلی انجامیده است؛ ازاین‌رو، بهینه‌ترین ترجمه در برگردان اصطلاحات چندلایه قرآنی رویکردی است که با پایبندی به بافت زبانی و تاریخی، میان هم‌ارزی معنایی و رسایی بیانی توازن برقرار کرده و انتقال‌دهنده بار معنایی اصطلاحی به مخاطب امروز باشد.</div> <div style="text-align: justify;">The term “Furqan,” as a key and multidimensional concept in the Holy Quran, appears in seven verses (six times in the definite form and once in the indefinite form). Depending on the context of revelation and the specific verses, it carries various semantic implications, including the Holy Quran itself, the Torah, divine miracles, categorical verses (muhkamat), evidence and proof, and victory in the “Yawm al-Furqan” (the Battle of Badr). This polysemy and its deep semantic layers pose significant theoretical and practical challenges for translation into the target language. This study aims to evaluate the efficiency, conceptual fidelity, and communicative clarity of various translations. The theoretical framework is grounded in Eugene Nida’s translation equivalence theory, which focuses on two primary poles: “formal equivalence” (emphasizing the formal structure and syntactic-lexical form of the source language) and “dynamic equivalence” (emphasizing the message’s function and generating an equivalent effect on the target audience). Utilizing a descriptive-analytical approach, this research examines a corpus of prominent classical translations (e.g., Tafsir al-Tabari, Rawd al-Jinan by Abul-Futuh Razi, and Kashf al-Asrar by Maybudi) as well as intermediary and contemporary translations (e.g., Shah Waliullah Dehlavi, Shaykh al-Hind, Fayz al-Islam, Elahi Qomshei, Sharani, Moezzi, Ayati, and Fooladvand) within the context of all verses containing the term. The findings indicate that translators have adopted three distinct approaches toward “Furqan”: first, literal borrowing or reproduction of the term without Persian equivalents—a structure-oriented approach that obscures semantic comprehension for readers unfamiliar with Quranic terminology; second, word-for-word translation and strict formal equivalence (e.g., “to separate” or “to split”), which impairs the guiding function and technical implication of the term; and third, attempts to achieve dynamic equivalence through explanatory and compound equivalents such as “the separator of truth from falsehood,” “the faculty of discernment,” and “proof.” The results suggest that fixation on formal equivalence diminishes the text’s semantic capacity, while excessive reliance on personal interpretation leads to a disconnection from the source text. Consequently, the optimal translation of multilayered Quranic terms requires a balanced approach that adheres to linguistic and historical context while reconciling semantic equivalence with communicative fluency to effectively convey the technical meaning to the contemporary reader.</div> قرآن کریم, واژه فرقان, ترجمه‌های فارسی قرآن, نظریه یوجین نایدا, هم‌ارزی صوری, هم‌ارزی پویا, معادل‌یابی واژگانی Holy Quran, Term “Furqan,” Persian Translations of the Quran, Eugene Nida’s Theory, Formal Equivalence, Dynamic Equivalence, Lexical Equivalence 0 0 http://jsal.ierf.ir/browse.php?a_code=A-10-231-2&slc_lang=fa&sid=1 Mahdi Farhani مهدی فرحانی m.farhani@velayat.ar.ir 10031947532846001421 0009-0006-1540-1247 Yes Assistant Professor and Faculty Member, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Velayat University of Iranshahr, Iran استادیار و عضو هیئت‌علمی گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ولایت ایرانشهر، ایران