Journal of Studies in Applied Language

fa کارکرد معنا درمانی در رمان‌ پایداری «عزیز» اثر هاشم محمود حسن بر اساس نظریۀ ویکتور فرانکل The Function of Logotherapy in Hashim Mahmoud Hassan’s Resistance Novel Aziz Based on Viktor Frankl’s Theory تحلیل گفتمان Discourse Analysis پژوهشي Research <div dir="rtl" style="text-align: justify;">نظریۀ معنادرمانی ویکتور فرانکل با تأکید بر «ارادۀ معطوف به معنا» به‌عنوان بنیادین‌ترین نیروی محرک وجودی انسان در رویارویی با بحران‌های زیسته، چارچوبی نظری و کارآمد برای تبیین روان‌شناختی متون ادبی پایداری فراهم می‌آورد. با توجه به ظرفیت ویژه ادبیات پایداری شرق آفریقا، به‌ویژه در اریتره، در بازنمایی تجربه‌های تروماتیک و سهمگینی چون شکنجه، زندان، انزوا و تبعید اجباری، واکاوی پیوند میان تاب‌آوری انسانی و روان‌شناسی وجودی در این آثار ضرورتی آشکار دارد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل چگونگی کاربست مؤلفه‌های سه‌گانۀ معنادرمانی فرانکل در رمان پایداری «عزیز» اثر هاشم محمود حسن، به روش توصیفی‌–‌تحلیلی و با اتکا به شواهد درون‌متنی سامان یافته است تا فرایند گذار شخصیت از خلأ وجودی و تبدیل رنج حتمی به بستری برای استواری فردی را تبیین کند. یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که هر سه مؤلفۀ بنیادین نظریۀ فرانکل، یعنی ارزش‌های تجربی، ارزش‌های نگرشی و ارزش‌های خلاق، در ساختار معنایی رمان حضوری پیوسته و کارکردی دارند. در ساحت ارزش‌های تجربی، شخصیت اصلی با ادراک عمیق پیوندهای عاطفی، مهرورزی به خانواده و به‌ویژه فرزندش خلود، و التذاذ درونی از زیبایی و هنر، پناهگاهی ایمن در برابر خشونت جسمی و روانی زندان پی می‌افکند و مانع از گسست رشته‌های پیوند خود با جهان انسانی می‌شود. در حوزۀ ارزش‌های نگرشی، که عالی‌ترین شکل معناجویی در وضعیت‌های گریزناپذیر، رنج مفرط و نزدیکی به مرگ به شمار می‌رود، شخصیت با تکیه بر صبر، امیدورزی و دگرگون‌سازی ادراک فردی از مفهوم درد، رنج را امری بیهوده نمی‌انگارد، بلکه آن را آزمونی برای صیانت از شرافت و تعمیق کمال اخلاقی تلقی می‌کند. در قلمرو ارزش‌های خلاق نیز شخصیت با عبور از انفعال و با رویکردی آفرینش‌گرایانه، در قالب یاری‌رساندن به هم‌بندان، تقویت حس همدلی و همبستگی جمعی، و وفاداری مؤمنانه به آرمان‌های والای انسانی و ملی، مقاومت را به کنشی معنادار و زنده بدل می‌سازد. برآیند این بررسی نشان می‌دهد که مقاومت در رمان «عزیز» صرفاً یک رویارویی سیاسی یا واکنشی مکانیکی به سرکوب نیست، بلکه پویشی روانشناختی و درونی برای حفظ هویت، صیانت از کرامت انسانی و صیانت از سلامت روان در مرزی‌ترین وضعیت‌های بشری است.</div> <div></div> Viktor Frankl’s logotherapy, with its central emphasis on the “will to meaning” as the primary existential driving force in navigating existential crises, offers an effective theoretical framework for the psychological critique of resistance literature. Given the unique capacity of East African resistance literature—particularly in Eritrea—to portray traumatic and grueling experiences such as torture, imprisonment, isolation, and forced exile, examining the nexus between human resilience and existential psychology in these narratives is of paramount significance. Adopting a descriptive-analytical method grounded in textual evidence, this study investigates how Frankl’s tripartite components of logotherapy are manifested in the resistance novel Aziz by Hashim Mahmoud Hassan, explicating the protagonist’s transition from an existential vacuum toward transforming inevitable suffering into a catalyst for personal fortitude. The findings reveal that all three foundational dimensions of Frankl’s theory—experiential, attitudinal, and creative values—operate continuously and functionally within the novel’s semantic framework. In the realm of experiential values, the protagonist establishes a secure psychological sanctuary against the physical and emotional brutalities of incarceration through deep affective bonds, familial devotion (most notably toward his daughter, Kholoud), and an intrinsic appreciation of beauty and art, thereby preserving his ties to the human world. In terms of attitudinal values—regarded as the highest form of meaning-making in unavoidable suffering, severe trauma, and proximity to death—the protagonist draws upon patience, hope, and cognitive reframing; rather than perceiving suffering as futile, he reinterprets it as an existential test to safeguard personal dignity and cultivate moral perfection. Finally, within the domain of creative values, the protagonist transcends passivity through creative agency, transforming resistance into a meaningful, lived praxis by aiding fellow inmates, fostering collective solidarity, and maintaining steadfast commitment to humanistic and national ideals. Ultimately, this analysis demonstrates that resistance in Aziz is neither merely a political confrontation nor a mechanistic reaction to oppression, but an internal psychological quest to preserve identity, uphold human dignity, and sustain psychological well-being in extreme boundary situations. ادبیات پایداری,معنادرمانی,نظریه ویکتور فرانکل,معناجویی در رنج,ارزش‌های تجربی,نگرشی و خلاق,رمان «عزیز». Resistance Literature, Logotherapy, Viktor Frankl’s Theory, Meaning-seeking in Suffering, Experiential, Attitudinal and Creative Values, The novel Aziz 0 0 http://jsal.ierf.ir/browse.php?a_code=A-10-297-1&slc_lang=fa&sid=1 Alireza Perizan علی رضا پریزن al-perizan@stu.scu.ac.ir 10031947532846001429 10031947532846001429 No PhD Student in Arabic Language and Literature, Faculty of Letters and Humanities, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران Vali Baharvand ولی بهاروند v.baharvand@scu.ac.ir 10031947532846001430 10031947532846001430 Yes Associate Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Letters and Humanities, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران Sajad Salamat سجاد سلامات sajadsalamat1380@gmail.com 10031947532846001431 10031947532846001431 No PhD Student in Arabic Language and Literature, Faculty of Letters and Humanities, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران