Journal of Studies in Applied Language

fa واکاوی ترجمه فارسی کتاب (المجنون) اثر جبران خلیل جبران براساس الگوی ژان رنه لادمیرال An Analysis of the Persian Translation of Kahlil Gibran’s Al-Majnun (The Madman) Based on Jean-René Ladmiral’s Model پژوهش‌های زبانی Linguistic research پژوهشي Research یافتن معادل دقیق و رسا در فرایند برگردان واژگان و اصطلاحات، از بنیادین‌ترین چالش‌های ترجمه، به‌ویژه در متون ادبی، عرفانی و نمادین به شمار می‌رود؛ چراکه این متون آکنده از لایه‌های پنهان معنایی، بار عاطفی و ظرایف فرهنگی‌اند که بازنمایی آن‌ها نیازمند فرارفتن از برابری‌های صوری و دست‌یابی به معادل‌یابی پویا است. کتاب المجنون، از برجسته‌ترین آثار نمادین و عرفانی جبران خلیل جبران، مشتمل بر ۳۵ تمثیل و داستان کوتاه شاعرانه است که اندیشه‌های ژرف انسانی، فلسفی و اجتماعی نویسنده را بازتاب می‌دهد و برگردان آن به فارسی آزمونی خطیر برای ارزیابی انعطاف‌پذیری زبانی و مهارت‌های معادل‌یابی مترجم به شمار می‌آید. پژوهش حاضر با اتکا به روش توصیفی ـ تحلیلی، ترجمهٔ فارسی این اثر (به‌قلم موسی بیدج بر پایهٔ برگردان عربی آنتونیوس بشیر) را در چارچوب نظریهٔ ترجمه‌شناختی ژان رنه لادمیرال مورد واکاوی قرار داده است. نظریهٔ لادمیرال با اتخاذ رویکردی مقصدگرا، کارکردی و مخاطب‌محور، بر اصل «بازآفرینی معنا»، «رمزگشایی تفسیری» و اولویت‌بخشی به فهم و خوانایی متن در جامعهٔ زبان مقصد تأکید می‌ورزد. این نظریه ترجمه را از انقیاد وفاداری محض به ساختارهای صوری زبان مبدأ آزاد می‌سازد و مجموعه‌ای از مؤلفه‌ها و راهکارهای کارکردی، از جمله: «جابه‌جایی»، «ناهمگون‌سازی»، «آنتروپی»، «افزوده‌سازی و ابهام‌زدایی» و «حق انتخاب و آزادی عمل مترجم» ارائه می‌دهد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مترجم در انتقال بن‌مایه‌های استعاری و مضامین چندلایهٔ المجنون، با اولویت‌دادن به مؤلفه‌های پیش‌گفته، رویکردی هدفمند در خدمت زبان مقصد را دنبال کرده است. کاربست دقیق مؤلفهٔ جابه‌جایی از گرته‌برداری‌های ناخواسته جلوگیری کرده و راهکار افزوده‌سازی و ابهام‌زدایی سهم بسزایی در دسترس‌پذیر کردن ایهام‌ها و ابهام‌های عرفانی متن داشته است. همچنین مهار هدفمند آنتروپی مانع از هدررفت سویه‌های نمادین اثر گردیده است. در مجموع، هم‌گرایی این سازوکارها نشان می‌دهد که مترجم با کاربست بهینه مؤلفه‌های نظریۀ لادمیرال، توانسته متنی روان، هماهنگ با ساختار زبان فارسی و درعین‌حال وفادار به روح معنوی و لایه‌های ژرف اندیشهٔ جبران خلق کند و تجربه‌ای هم‌ارز از نظر زیباشناختی برای خوانندهٔ مقصد رقم زند. <div style="text-align: justify;">Finding precise and expressive equivalents in lexical and idiomatic translation remains one of the fundamental challenges of the field, particularly in literary, mystical, and symbolic texts. Such texts are imbued with latent layers of meaning, emotional resonance, and cultural nuances whose rendering requires transcending formal equivalence in favor of dynamic equivalence. Kahlil Gibran’s "The Madman", among his most prominent symbolic and mystical works, comprises 35 parables and poetic short stories reflecting the author’s profound human, philosophical, and social insights; consequently, rendering it into Persian poses a rigorous test of a translator’s linguistic flexibility and equivalence skills. Employing a descriptive-analytical approach, this study analyzes the Persian translation of the work by Mousa Bidej (based on Antonius Bashir’s Arabic rendering) within the framework of Jean-René Ladmiral’s translation theory. Adopting a target-oriented, functional, and audience-centered approach, Ladmiral’s model emphasizes the reconstruction of meaning, interpretive decoding, and the prioritization of comprehension and readability in the target language. By liberating translation from rigid subservience to source-language formal structures, this theory proposes functional strategies and components, notably transposition/shift, defamiliarization/heterogenization, entropy, addition/disambiguation, and translator discretion. The findings indicate that in conveying the metaphorical motifs and multilayered themes of "The Madman", the translator adopted a deliberate target-oriented strategy grounded in the aforementioned components. The meticulous use of transposition prevented calque and unnatural phrasings, while addition and disambiguation substantially enhanced the accessibility of the text’s mystical double entendres and ambiguities. Furthermore, the targeted control of entropy mitigated the loss of the work’s symbolic dimensions. Overall, the convergence of these strategies demonstrates that the translator, through the effective application of Ladmiral’s model, succeeded in producing a fluent Persian rendering aligned with target-language syntax while remaining faithful to Gibran’s spiritual essence and philosophical depth, thereby delivering an aesthetically equivalent experience for the target readership.</div> ترجمه مقصدگرا, نظریه ژان رنه لادمیرال,جبران خلیل جبران, کتاب المجنون, ترجمه موسی بیدج Target-oriented translation, Jean-René Ladmiral’s theory, Kahlil Gibran, Al-Majnun (The Madman), Mousa Bidej’s translation 0 0 http://jsal.ierf.ir/browse.php?a_code=A-10-304-1&slc_lang=fa&sid=1 Ali Ali Asvadi علی اسودی asvadi@khu.ac.ir 10031947532846001424 10031947532846001424 Yes Associate Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Letters and Humanities, Kharazmi University, Tehran, Iran دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران Isa Zaredorniani عیسی زارع درنیانی isazaredorniani@khu.ac.ir 10031947532846001425 10031947532846001425 No Associate Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Letters and Humanities, Kharazmi University, Tehran, Iran دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران Maryam Azizi مریم عزیزی maryamazizi8282@gmail.com 10031947532846001426 10031947532846001426 No MA Student in Arabic Translation, Faculty of Letters and Humanities, Kharazmi University, Tehran, Iran دانشجوی کارشناسی ارشد رشته مترجمی زبان عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران