fa کاربست روان‌شناسی هنر ویگوتسکی در خوانش نهج‌البلاغه: تحلیل واسطه‌مندی، گفتار درونی و بیرونی و ایگو پژوهش‌های زبانی Linguistic research پژوهشي Research <div dir="rtl" style="text-align: justify;"><span style="font-family:nasimYW;"><span style="font-size:14px;"><span style="line-height:2;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span arabic="" traditional=""><span style="vertical-align:super"><span lang="FA"><span style="vertical-align:baseline">روان‌شناسی هنر به‌عنوان حوزه‌ای میان‌رشته‌ای، با تمرکز بر ادراک، آفرینش و دریافت اثر هنری، امکان بازخوانی متون ادبی از منظر ارتباط میان ساختار اثر، فرایندهای ذهنی و زمینه اجتماعی-فرهنگی را فراهم می‌کند. مسئله پژوهش حاضر، بررسی ظرفیت این رویکرد برای خوانشی معاصر و چندساحتی از نهج‌البلاغه و سنجش امکان تحلیل ابعاد انسانی، روانی و هنری آن بر پایه مفاهیم روان‌شناسی هنر است. اهمیت پژوهش از آنجا ناشی می‌شود که بهره‌گیری از دانش‌های معاصر در مطالعه متون کلاسیک و دینی، می‌تواند از خوانش‌های تک‌ساحتی و پیش‌فرض‌محور فاصله گرفته و زمینه‌ای برای فهم پویاتر نسبت میان متن، صاحب اثر، مخاطب و زمینه تاریخی-اجتماعی فراهم آورد. پژوهش با محوریت نظریه روان‌شناسی هنر ویگوتسکی و با تلفیق مؤلف‌محوری و متن‌محوری، از روش توصیفی-تحلیلی و در بخش‌هایی از روش تاریخی، تحلیلی و تطبیقی و رویکرد کیفی هرمنوتیکی بهره گرفته است. تحلیل در سه سطح ادراک، تکنیک و روان‌شناختی و با تمرکز بر سه مؤلفه واسطه‌مندی، گفتار درونی و بیرونی و خود (ایگو) انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که واسطه‌مندی اجتماعی-فرهنگی بر شکل‌گیری گفتار درونی اثر می‌گذارد و این گفتار درونی، متناسب با موقعیت ارتباطی، در قالب گفتار بیرونی و ساختار هنری متن عینیت می‌یابد؛ در ادامه، ایگو به‌مثابه برآیند فرایندهای فردی و اجتماعی، در ساحت‌های اخلاق، سیاست، عاطفه و مرگ‌اندیشی قابل مشاهده است و فراخود اخلاقی-اجتماعی در شکل‌دهی آن نقشی تعیین‌کننده دارد. بنابراین، روان‌شناسی هنر می‌تواند با رعایت حدود شواهد تاریخی و متنی، الگویی میان‌رشته‌ای برای خوانشی جامع‌تر و منسجم‌تر از نهج‌البلاغه فراهم آورد که با توجه به ابعاد بشری آن و اتکای بیشتر به شواهد و کمتر به پیش‌فرض‌های تفسیری، امکان صورت‌بندی سنجیده‌تر فرضیه‌های مربوط به شخصیت و تجربه‌های بازتاب‌یافته در اثر را فراهم سازد.</span></span></span></span></span></span><br> &nbsp;</span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-family:Times New Roman;"><span style="font-size:12px;">As an interdisciplinary field focusing on the perception, creation, and reception of art, the psychology of art enables the re-reading of literary texts by exploring the interplay between a work&rsquo;s structure, mental processes, and its sociocultural context. The present study investigates the potential of this approach for a contemporary, multi-dimensional reading of <em>Nahj al-Balagha</em>, assessing the feasibility of analyzing its human, psychological, and artistic dimensions through the lens of the psychology of art. The significance of this research lies in applying contemporary scholarly frameworks to classical and religious texts, thereby moving beyond monolithic, assumption-driven interpretations to establish a more dynamic understanding of the relationships between the text, its author, the audience, and the historical-social milieu. Grounded in Lev Vygotsky&rsquo;s theory of the psychology of art and integrating both author-oriented and text-oriented perspectives, this study employs a descriptive-analytical method, utilizing historical and comparative techniques within a qualitative hermeneutic framework. The analysis is conducted across three levels&mdash;perception, technique, and psychological analysis&mdash;with a focus on three core components: sociocultural mediation, inner and outer speech, and the ego. The findings indicate that sociocultural mediation influences the formation of inner speech, which, contingent upon the communicative situation, objectifies itself through outer speech and the artistic structure of the text. Furthermore, the ego&mdash;as an outcome of individual and social processes&mdash;is observable in the realms of ethics, politics, emotion, and death-awareness, with the moral-social superego playing a decisive role in its formation. Ultimately, by respecting the boundaries of historical and textual evidence, the psychology of art offers an interdisciplinary model for a more comprehensive and coherent reading of <em>Nahj al-Balagha</em>. By prioritizing human dimensions and relying on empirical textual evidence rather than interpretive biases, this approach facilitates the rigorous formulation of hypotheses concerning the personality and experiences reflected in the work.</span></span></span></div> روان‌شناسی هنر, ویگوتسکی, نهج‌البلاغه, واسطه‌مندی اجتماعی-فرهنگی, گفتار درونی و بیرونی, تحلیل ایگو, هرمنوتیک Psychology of Art, Lev Vygotsky, Nahj al-Balagha, Sociocultural Mediation, Inner and Outer Speech, Ego Analysis, Hermeneutics 0 0 http://jsal.ierf.ir/browse.php?a_code=A-10-309-1&slc_lang=fa&sid=1 Mohammadhossein Khavaninzadeh محمد حسین خوانین زاده mohammadhosinekhavaninzadeh@gmail.com 10031947532846001468 10031947532846001468 Yes PhD in Arabic Language and Literature, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشگاه تربیت مدرس، ایران، تهران Khalil Parvini خلیل پروینی parvini@modares.ac.ir 10031947532846001469 10031947532846001469 No Professor of Arabic Language and Literature, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran استاد زبان و ادبیات عربی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران Reza Afhami رضا افهمی afhami@modares.ac.ir 10031947532846001470 10031947532846001470 No Researcher in Art History, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran دانشیار پژوهش و تاریخ هنر، تربیت مدرس، تهران، ایران