غلامی عبدالله، Ùیضی پیرانی یدالله، ÙØ±Ø²Ù†Ø¯ÙˆØÛŒ جمال.
(1402). رویکرد زایایی Ùˆ Ù…ØØ¯ÙˆØ¯ÛŒØªâ€ŒÙ‡Ø§ÛŒ آن در ÙØ±Ø§ÛŒÙ†Ø¯Ù‡Ø§ÛŒ واژه‌سازی در واژگان Ùˆ Ø§ØµØ·Ù„Ø§ØØ§Øª قرآنی زبان کاوی کاربردی 7 (1) :159-137 10.61186/jsal.7.1.137 URL: http://jsal.ierf.ir/article-1-110-fa.html
1- استادیار گروه علوم قرآن Ùˆ ØØ¯ÛŒØ«ØŒ دانشکده ادبیات Ùˆ علوم انسانی، دانشگاه رازی. کرمانشاه. ایران ، gholami@razi.ac.ir
2- دکترای زبان‌شناسی Ùˆ دانشجوی کارشناسی ارشد علوم قران Ùˆ ØØ¯ÛŒØ«ØŒ دانشکده ادبیات Ùˆ علوم انسانی، دانشگاه رازی کرمانشاه، ایران
3- استادیار گروه علوم قرآن Ùˆ ØØ¯ÛŒØ«ØŒ دانشکده ادبیات Ùˆ علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه. ایران
چکیده: (4244 مشاهده)
Ø§ØµØ·Ù„Ø§Ø «Ø²Ø§ÛŒØ§ÛŒÛŒ»Ø¨Ø±Ø§ÛŒ اولین بار توسط دنیس (1838) مورد Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ قرار Ú¯Ø±ÙØª. او زایایی را معادل«Ø²Ù†Ø¯Ù‡ بودن» بهکار برد. یسپرسن (1942)ØŒ دارمستتر ØŒ گریم Ùˆ دیگران نیز زایایی را با همین Ù…Ùهوم به کار بردهاند. بر مبنای اصول Ùˆ Ù…ÙØ§Ù‡ÛŒÙ… زایایی، تولید Ùˆ تØÙˆÙ„ واژگان به صورت ساختهای هدÙمند Ø·ÛŒ مراØÙ„ خاصی صورت میگیرد. موضوع زایایی، مسئله همه یا هیچ نیست، بلکه ÙØ±Ø§ÛŒÙ†Ø¯ÛŒ است با دو مشخصه اصلی: درØÙ‡ پذیری Ùˆ تØÙˆÙ„ در طول زمان Ú©Ù‡ در Ø§ØØ±Ø§ÛŒ ÙØ±Ø§ÛŒÙ†Ø¯Ù‡Ø§ÛŒ آن گاهی Ù…ØØ¯ÙˆØ¯ÛŒØªÙ‡Ø§ÛŒ خاصی روی میدهد Ùˆ از تولید واژگان ØØ¯ÛŒØ¯ ØÙ„وگیری مینماید. در این پژوهش، ÙØ±Ø§ÛŒÙ†Ø¯Ù‡Ø§ÛŒ واژه سازی در ساخت واژگان Ùˆ Ø§ØµØ·Ù„Ø§ØØ§Øª قرآنی بر مبنای اصول زبانشناسی Ùˆ در چارچوب نظریات زایایی مورد مطالعه Ùˆ دقت نظر قرار Ú¯Ø±ÙØª. در رویکرد زایایی در رابطه با Ø³Ø·ÙˆØ Ù…Ø®ØªÙ„Ù ÙØ±Ø§ÛŒÙ†Ø¯Ù‡Ø§ÛŒ واژه سازی، قواعد، Ù…ØØ¯ÙˆØ¯ÛŒØªÙ‡Ø§ Ùˆ موانعی ØØ§Ú©Ù… است. از دسته Ù…ØØ¯ÙˆØ¯ÛŒØªÙ‡Ø§ÛŒ ØØ§Ú©Ù… بر زبانها در تولید یا بروزرسانی واژگان یک زبان، میتوان به Ù…ØØ¯ÙˆØ¯ÛŒØªÙ‡Ø§ÛŒ «Ù…عنایی، آوایی، صرÙی، Ù†ØÙˆÛŒØŒ زیباییشناختی، دلایل تاریخی Ùˆ عوامل برونزبانی» اشاره کرد. Ù…ØØ¯ÙˆØ¯ÛŒØª های معنایی به سبب ÙˆØÙˆØ¯ بار معنایی منÙی، مانع استعمال واژه Ù…ÛŒ گردد وگاهی ÙˆØÙˆØ¯ یک وام واژه مانع از تولید واژه ØØ¯ÛŒØ¯ÛŒ با همان معنا یا کاربرد شود Ùˆ از دیگر موارد Ù…ÛŒ توان توسیع معنایی در Ù…ÙØ§Ù‡ÛŒÙ… واژگانی را عنوان کرد. Ù…ØØ¯ÙˆØ¯ÛŒØªÙ‡Ø§ÛŒ آوایی Ùˆ ÙØ±Ø§ÛŒÙ†Ø¯Ù‡Ø§ÛŒ آن در ØÙˆØ²Ù‡ تØÙˆÛŒØ¯ØŒ اعلال Ùˆ بلاغت در زبان قرآن به ÙˆÙور ÛŒØ§ÙØª Ù…ÛŒ شود. بر اساس روابط همنشینی واØÛŒ Ùˆ مشخصه های همگونی، Ùˆ رعایت این ÙØ±Ø§ÛŒÙ†Ø¯ آوایی، ØØ³ زیباییشناختی Ùˆ شبکه Ù…Ùهومی خاص در کلام متبادر میگردد. ساخت صرÙÛŒ پایه ØØ¯Ø§Ù‚Ù„ به سه روش برای ÙˆÙ†Ø¯Ø§ÙØ²Ø§ÛŒÛŒ Ù…ØØ¯ÙˆØ¯ÛŒØª Ø§ÛŒØØ§Ø¯ میکند؛ ممکن است پایه به طبقه صرÙÛŒ خاصی متعلق باشد گاه ÙˆÙ†Ø¯Ø§ÙØ²Ø§ÛŒÛŒ منوط به این است Ú©Ù‡ آیا پایه قبلاً مورد ÙˆÙ†Ø¯Ø§ÙØ²Ø§ÛŒÛŒ قرار Ú¯Ø±ÙØªÙ‡ است Ùˆ سوم اینکه ساخت صرÙÛŒ پایه، استØÙ‚اق ÙˆÙ†Ø¯Ø§ÙØ²Ø§ÛŒÛŒ دارد. بنا بر Ù…ØØ¯ÙˆØ¯ÛŒØªÙ‡Ø§ÛŒ Ù†ØÙˆÛŒØŒ وندهای اشتقاقی Ùقط به پایه های معینی متصل میشوند. بعضی از تغییرات واژگانی دلایل تاریخی دارند؛ تغییر ساختارهای Ø§ØØªÙ…اعی Ùˆ ÙØ±Ù‡Ù†Ú¯ÛŒ Ú©Ù‡ سبب تغییر Ùˆ تØÙˆÙ„ در واژگان Ùˆ یا سبب Ø§ÛŒØØ§Ø¯ Ù…ØØ¯ÙˆØ¯ÛŒØª در آنها میگردند. یکی دیگر از مهمترین عواملی Ú©Ù‡ در همه زبانها مانع واژه سازی Ù…ÛŒ شود، وامگیری بسیار گسترده از زبان دیگر باشد. به سبب همین Ù…ØØ¯ÙˆØ¯ÛŒØªÙ‡Ø§ است Ú©Ù‡ گاهی با یک سری Ù…ÙØ§Ù‡ÛŒÙ… Ùˆ Ø§ØµØ·Ù„Ø§ØØ§Øª خاصی در زبان قرآن روبرو شده Ú©Ù‡ با آنچه میان قوم عرب آن دیار Ø±Ø§ÛŒØ Ø¨ÙˆØ¯ØŒ Ú©Ù… Ùˆ بیش ØªÙØ§ÙˆØª دارد. همین امر سبب شده است تا واژه شناسان در Ù¾ÛŒ ØØ³ØªØÙˆÛŒ ریشه Ùˆ یا تØÙˆÙ„ات ØØ§Ú©Ù… بر آن واژگان برآیند.
نوع مطالعه:
پژوهشي |
موضوع مقاله:
زبان شناسی اجتماعی دریافت: 1402/11/16 | پذیرش: 1402/12/25 | انتشار: 1402/12/25