Journal of Studies in Applied Language

fa تحلیل فرایند نشانه‌شناختی تکوین معرفت در سوره انعام (آیات 74-104) بر پایه نظام سه‌گانه چارلز سندرس پیرس A Semiotic Analysis of the Formation of Knowledge in Sūrat al-Anʿām (Verses 74–104) Based on Charles Sanders Peirce’s Triadic Model تحلیل گفتمان Discourse Analysis پژوهشي Research <div dir="rtl" style="text-align: justify;">این پژوهش با هدف تحلیل فرایند تکوین معرفت در سوره انعام (آیات ۷۴–۱۰۴) بر اساس نظام سه‌گانه نشانه‌شناسی چارلز سندرس پیرس انجام شده است. مسئله اصلی تحقیق تبیین این پرسش است که چگونه قرآن از طریق شبکه‌ای از نشانه‌ها، انسان را از ادراک نادرست و نظام دلالتیِ شرک به سوی شناخت توحیدی هدایت می‌کند. در این چارچوب، آیات مورد نظر به عنوان یک نظام معنایی پویا بررسی شده‌اند که در آن عناصر طبیعی، رویدادهای کیهانی و تجربه‌های معرفتی ابراهیم(ع) نقش نشانه‌هایی را ایفا می‌کنند که به مدلول نهایی یعنی حقیقت توحید ارجاع می‌دهند. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی است و داده‌ها با تکیه بر الگوی سه‌گانه پیرس شامل بازنمون، موضوع و تفسیرگر تحلیل شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که آیات مورد بررسی فرایندی تدریجی از شکل‌گیری معرفت را ترسیم می‌کنند. در مرحله نخست، نشانه‌های انحرافی مانند بت‌ها یا ترس‌های القایی، به عنوان بازنمون‌هایی فاقد پیوند واقعی با موضوع معرفی می‌شوند و به «اختلال در نظام دلالت» می‌انجامند. در مرحله دوم، تجربه کیهانی ابراهیم(ع) در مواجهه با ستاره، ماه و خورشید نشان می‌دهد که پدیده‌های طبیعی هرچند می‌توانند نشانه باشند، اما به دلیل زوال‌پذیری نمی‌توانند مدلول نهایی تلقی شوند؛ از این‌رو، این تجربه‌ها به اصلاح تفسیرگر و عبور از دال‌های ناپایدار منجر می‌گردد. در مرحله سوم، قرآن با ارجاع به نشانه‌های طبیعت، نظم کیهانی و فرایندهای زیستی، نظامی از نشانه‌های معتبر را عرضه می‌کند که انسان را به درک تدریجی از خالق رهنمون می‌سازد. در نهایت، مفهوم «بصیرت» به عنوان توانایی نهایی انسان برای تفسیر صحیح نشانه‌ها و رسیدن به یقین معرفی می‌شود. نتیجه پژوهش نشان می‌دهد که سوره انعام ساختاری نشانه‌شناختی برای هدایت معرفتی ارائه می‌دهد که در آن حرکت از خطای ادراکی به یقین توحیدی از طریق فرایند تفسیر نشانه‌ها شکل می‌گیرد. بدین ترتیب، قرآن با سامان‌دهی شبکه‌ای از نشانه‌های طبیعی، کیهانی و تاریخی، دستگاهی معرفت‌شناختی ایجاد می‌کند که در آن انسان با اصلاح تفسیر خود از جهان، به شناخت توحیدی دست می‌یابد.</div> This study aims to analyze the process of the formation of knowledge in Sūrat al-Anʿām (verses 74–104) through the lens of Charles Sanders Peirce’s triadic system of semiotics. The central research question examines how the Qurʾān, through a network of signs, guides human beings from erroneous perception and the signifying system of polytheism toward a monotheistic understanding. Within this framework, the selected verses are examined as a dynamic semantic system in which natural elements, cosmic events, and the epistemic experiences of Abraham (peace be upon him) function as signs that ultimately refer to the final interpretant—the truth of divine unity. The study adopts a descriptive–analytical method, and the data are analyzed according to Peirce’s triadic model consisting of the representamen, object, and interpretant. The findings indicate that the verses under investigation depict a gradual process in the formation of knowledge. In the first stage, deviant signs—such as idols or induced fears—are presented as representamens lacking a genuine relation to their objects, thereby producing a disruption within the system of signification. In the second stage, Abraham’s cosmic experience in observing the star, the moon, and the sun demonstrates that although natural phenomena may function as signs, their transient nature prevents them from serving as ultimate referents. Consequently, these experiences lead to a revision of the interpretant and a transition beyond unstable signifiers. In the third stage, the Qurʾān introduces a coherent system of valid signs by referring to natural phenomena, cosmic order, and biological processes, all of which guide human beings toward a gradual recognition of the Creator. Ultimately, the concept of baṣīrah (insight) is presented as the human capacity to correctly interpret signs and attain certainty. The study concludes that Sūrat al-Anʿām presents a semiotic structure for epistemic guidance in which the movement from perceptual error to monotheistic certainty unfolds through the process of interpreting signs. In this way, the Qurʾān organizes a network of natural, cosmic, and historical signs that forms an epistemological framework through which human beings, by revising their interpretation of the world, arrive at the recognition of divine unity. نشانه‌شناسی, چارلز سندرس پیرس, تکوین معرفت, سوره انعام, نظام دلالت Charles Sanders Peirce, Formation of Knowledge, Sūrat al-Anʿām, System of Signification 0 0 http://jsal.ierf.ir/browse.php?a_code=A-10-27-1&slc_lang=fa&sid=1 Muhammad Kabiri محمد کبیری M.kabiri14@gmail.com 10031947532846001334 0009-0002-9634-845X Yes Assistant Professor, Department of Arabic Language and Literature, National Defense University, Tehran, Iran استادیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران Seyyed Gholamreza Seyyed Ahmadi سید غلامرضا سید احمدی gh_sahmadi_26@yahoo.com 10031947532846001335 0009-0000-7125-1016 No Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Islamic Azad University, Tehran West Branch, Tehran, Iran استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران غرب، تهران، ایران