Journal of Studies in Applied Language

fa تحلیل ترجمه عناصر فرهنگی در رمان ناقه صالحه بر اساس الگوی پیتر نیومارک Analysis of the Translation of Cultural Elements in the Novel Naqat Ṣāliḥa Based on Peter Newmark’s Model پژوهش‌های زبانی Linguistic research پژوهشي Research <div dir="rtl" style="text-align: justify;">ترجمهٔ ادبی فراتر از انتقال صوری واژگان، فرایندی میان‌فرهنگی برای بازآفرینی جهان‌بینی، باورها و الگوهای زیستی متن مبدأ است. رمان «ناقه صالحه» اثر سعود السنعوسی، به دلیل انباشتگیِ اصطلاحات اقلیمی بادیه، ساختارهای قبیله‌ای و سنت‌های کهن، چالش‌های بنیادینی در انتقال فرهنگی ایجاد می‌کند. با وجود اهمیت این اثر، بررسی ترجمهٔ فارسی آن بر پایهٔ الگوهای نقد ترجمه مغفول مانده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل نحوهٔ بازنمایی و ارزیابی شیوه‌های انتقال مؤلفه‌های فرهنگی این رمان بر اساس چارچوب نظری و راهبردهای دوازده‌گانهٔ پیتر نیومارک انجام شده است تا میزان توفیق و چالش‌های ترجمه را تبیین کند. پژوهش با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و از طریق نمونه‌گیری هدفمند انجام گرفته است. از میان کل عناصر فرهنگی استخراج‌شده (۵۸ مورد)، تعداد ۳۵ نمونهٔ شاخص و دارای بیشترین بار معنایی و چالش ترجمه‌شناختی از پنج مقولهٔ نیومارک (بوم‌شناختی، فرهنگ مادی، فرهنگ اجتماعی، نهادها و آداب، و اشارات و عادات) گزینش و با متن مبدأ مقایسه شدند. تحلیل داده‌ها در قالب فرایندی چهارمرحله‌ای شامل شناسایی عنصر، تعیین طبقه، مشخص‌کردن راهبرد مترجم، و ارزیابی تطبیقی توفیق ترجمه صورت پذیرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهند مترجم از رویکردی متکثر بهره برده است. عناصر بوم‌شناختی (مانند گیاهان بومی «العرفج» و «الحمض» و اصطلاح «الناقه الخَلوج») و فرهنگ مادی (نظیر «غتره»، «عقال» و «ثوب») بیشترین چالش را ایجاد کرده‌اند. در برگردان این موارد، وام‌گیری و انتقال مستقیم همراه با معادل‌یابی فرهنگی به حفظ رنگ بومی کمک کرده؛ اما در برخی موارد به‌دلیل نبود معادل‌های زیستی دقیق یا غفلت از توضیحات پیرامتنی (مانند برگردان نادرست «حمض» به «اسید» یا ابهام واژه «خلوج»)، انتقال معنا با نارسایی مواجه شده است. همچنین در بخش اشارات و عادات رفتاری، غلبهٔ ترجمهٔ لفظی مانع بازنمایی کامل لایه‌های عاطفی و پیوند هویتی شخصیت‌ها با بوم صحرا شده است.</div> <div style="text-align: justify;">Literary translation transcends the mere formal transfer of lexical items, serving as an intercultural process for recreating the worldview, beliefs, and living patterns of the source text. Due to its accumulation of desert climatic terminology, tribal structures, and ancient traditions, Saud Al-Sanousi’s novel Naqat Ṣāliḥa presents fundamental challenges in cultural transference. Despite the significance of this literary work, examining its Persian translation through the lens of translation criticism frameworks has remained largely neglected. This study aims to analyze the representation and evaluate the translation strategies of the novel’s cultural components based on Peter Newmark’s theoretical framework and twelve-fold strategies, thereby elucidating the extent of translation success and its inherent challenges. Adopting a descriptive-analytical approach, the research utilizes purposive sampling. Out of a total of 58 extracted cultural elements, 35 prominent instances bearing the highest semantic load and translation challenges were selected from Newmark’s five categories (ecology, material culture, social culture, organizations/customs, and gestures/habits) and compared with the source text. Data analysis was conducted through a four-stage framework: identifying the cultural element, determining the category, identifying the translator’s strategy, and comparatively assessing translation success. The findings reveal that the translator has employed a pluralistic approach. Ecological elements (such as native plants like Al-Arfaj and Al-Hamḍ, and the term Al-Nāqa al-Khalūj) and material culture (such as ghutra, iqal, and thawb) posed the greatest challenges. In rendering these items, borrowing and direct transfer coupled with cultural equivalence contributed to preserving local color; however, in certain instances—due to the absence of precise biological equivalents or the neglect of paratextual explanations (such as the mistranslation of Hamḍ as “acid” or the ambiguity of Khalūj)—semantic transfer fell short. Furthermore, in the domain of gestures and behavioral habits, the predominance of literal translation hindered the complete representation of emotional layers and the characters’ identity bond with the desert ecosystem.</div> نظریهٔ پیتر نیومارک, عناصر فرهنگی, ترجمهٔ ادبی, «ناقه صالحه», سعود السنعوسی, راهبردهای ترجمه Peter Newmark’s Theory, Cultural Elements, Literary Translation, Naqat Ṣāliḥa, Saud Al-Sanousi, Translation Strategies 0 0 http://jsal.ierf.ir/browse.php?a_code=A-10-300-1&slc_lang=fa&sid=1 Ala Poorsadami آلا پورصدامی alapoorsadami3@gmail.com 10031947532846001465 10031947532846001465 No Student of univercity kharazmi دانشجوی مترجمی زبان و ادبیات عرب دانشگاه خوارزمی Ali Asvadi Ali Asvadi علی اسودی asvadi@khu.ac.ir 10031947532846001466 10031947532846001466 Yes Associate professor, department of Arabic Languge and Literature, University of Tehran. Tehran, Iran. دانشیار ادبیات عرب دانشگاه خوارزمی Isa zaredorniani عیسی زارع درنیانی isazaredorniani@khu.ac.ir 10031947532846001467 10031947532846001467 No Associate professor, department of Arabic Languge and Literature, University of Tehran. Tehran, Iran. دانشیار گروه زبان و ادبیلت عربی دانشکده ادبیات علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران ایران.