دوره 8، شماره 1 - ( 12-1403 )                   جلد 8 شماره 1 صفحات 118-79 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 20.1001.1.29809304.1403.8.1.4.5

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Khosravi Dastgerdi Z, Naseri Karimvand A. (2025). Explication of the Structure of Simple Persian Verbs and Their Governing Principles, With an Emphasis on Root Types and Morpheme Formation; A Linguistic Perspective [In Persian]. JSAL. 8(1), 79-118.
URL: http://jsal.ierf.ir/article-1-163-fa.html
خسروی دستگردی زهرا، ناصری کریموند علی.(1403). تبیین ساخت افعال سادۀ زبان فارسی Ùˆ قواعد حاکم بر آن‌ها با تمرکز بر انواع ریشه Ùˆ ماده‌ساز (با رویکرد زبانشناسی) زبان کاوی کاربردی 8 (1) :118-79

URL: http://jsal.ierf.ir/article-1-163-fa.html

تبیین ساخت افعال سادۀ زبان فارسی و قواعد حاکم بر آن‌ها با تمرکز بر انواع ریشه و ماده‌ساز (با رویکرد زبانشناسی)
زهرا خسروی دستگردی*1 ، علی ناصری کریموند2
1- استادیار گروه زبان وادبیات فارسی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران ، khosravi.ph@gmail.com
2- کارشناسی ارشد زبانشناسی همگانی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران
چکیده:   (2801 مشاهده)
مهمترین بخشِ تمام زبان­ های Ø‌هان، فعل است (Ø‌هانی­ های زبان). فعل در دستگاه تطابق دستوری (تطابقِ فعل Ùˆ نهاد...) Ø‌ایگاهی ویژه­ دارد. زبان موØ‌ود زندۀ اØ‌تماعی است Ú©Ù‡ با تعدادی محدود آواها Ùˆ نشانه­ های زبانی Ùˆ قواعددستوری، تعدادی نامحدود Ø‌مله، برای انتقال اطلاعات Ù…ÛŒ ­Ø³Ø§Ø²Ø¯Ø› زبان با حفظ کارکردِ ارتباطی خود، با تأثیر بر ساختمان آوایی-Ù‡Ø‌اییِ واژه (تغییردر کیفیت -کمیت واکه ­Ù‡Ø§ØŒ همگونی_ناهمگونیِ همخوان ­Ù‡Ø§ Ùˆ إعمال کلیۀ فرایندهای آوایی) سازه­ های زبانی را مطابقِ اصل Ú©Ù…­ کوشی زبان، برای تسهیل تلفظ دگرگون­ Ù…ÛŒ­ کند؛ این دگرگونی ­Ù‡Ø§ گاه ابهاماتی در شناخت درستِ اØ‌زای سازۀ زبانی (اینØ‌ا فعل) ایØ‌اد ­Ù…ÛŒ­ کند، اما منطقی نیست Ú©Ù‡ با معرفی انواع تکواژ ماضی­ ساز(8-10عدد) در Ù¾ÛŒ رفع مشکل ظاهری باشیم؛ نگارندگان معتقدند تنهایک تکواژ ماضی­Ø³Ø§Ø²(t/d) داریم Ú©Ù‡ در اثر توالی ِهمنشینی با دیگر واØ‌ ها تغییراتی یافته ­Ø§Ø³Øª. این گفتار ضمن بررسی تغییرات به علت علمی آنها Ù…ÛŒ ­Ù¾Ø±Ø¯Ø§Ø²Ø¯. هدف این پژوهش تعیینِ تکواژ ماضی ­Ø³Ø§Ø² در افعالِ بظاهر سادۀ زبان فارسی Ùˆ علت خلق تکواژهای ماضی­ سازِ متعدد Ùˆ انواع ریشۀ افعال ساده است؛ به نوعی این گفتار، پاسخگوی پرسش ­Ù‡Ø§ÛŒ زیر است: تکواژ ماضی­ ساز فارسی کدام است؟ چرا تعدّد تکواژهای ماضی­ ساز توØ‌یه علمی ندارد؟ آیا با فرایندهای آوایی Ù…ÛŒ­ توان تغییرات ریشه Ùˆ ماده­ های ماضی را تبیین کرد؛ چنانکه نیاز به معرفی تکواژهای ماضی ­Ø³Ø§Ø² گوناگون نباشد؟ تکواژهای ماضی­ سازِ زبان فارسی{ت(کُشت)ØŒ د (گسترد)ØŒ آد (ایستاد)ØŒ ید(خرید)ØŒ ِست، یست (نگرست، نگریست)ØŒ ُفت(پذیرفت)...} چگونه تبیین وتحلیل ­Ù…ÛŒ­ شوند؟ ساخت افعالِ موسوم به Ø‌علی چیست؟آیا ستاک ماضی Ùˆ مضارع یک فعل، مأخوذ از ریشه­ ای واحد است؟ نتایØ‌ تحقیق Ú©Ù‡ به شیوۀ توصیفی–تحلیلی Ùˆ مطابقِ روش اسنادی Ùˆ رویکرد به علم صرف است، نشانگر مراحلِ Ø´Ú©Ù„­ گیری ِساخت واژۀ فعل است Ùˆ اینکه قواعد واØ‌ ­Ø¢Ø±Ø§ÛŒÛŒÙ ویژۀ دستگاه فعل، در اینØ‌ا بسیار کارا بوده ­­Ø§Ø³Øª از آن Ø‌مله Ù…ÛŒ توان اشاره کرد: تعدد تکواژ ماضی­ ساز از نظر مبانی زبانشناسی(اصل Ú©Ù…­ کوشی،ضوابط Ùˆ محدودیت­ های همنشینی واØ‌ ­Ù‡Ø§ØŒ فرآیندهای آوایی...) ÙˆØ‌اهت علمی ندارد. تکواژ ماضی ­Ø³Ø§Ø²ØŒØµØ±ÙØ§Ù‹t بازمانده از-ta صفت مفعولی باستان است. در فارسی امروز، افعال موسوم به تبدیلی کاربرد چندانی ندارد؛ زیرا گویشوران ساخت افعال مرکب از همان پایه را بیشتر پسندیده Ùˆ پذیرفته ­Ø§Ù†Ø¯.
واژه‌های کلیدی: توصیف فعل، ژرف ساخت افعالِ فارسی نو، تکواژ ماده ساز، تکواژ انحصاری ماضی ساز
متن کامل [PDF 1527 kb]   (1175 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: پژوهش‌های زبانی
دریافت: 1403/8/21 | پذیرش: 1403/10/28 | انتشار: 1403/12/12
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.